MODR Warszawa:  ul. Czereśniowa 98, 02-456 Warszawa  | ikona 22 571 61 00 

Rasy chronione: polska czerwona

 
Wchodzę do obory Dariusza A i przypominają mi się obrazki z dzieciństwa. W dwóch rzędach stoją czerwone krowy – już nigdzie niespotykane a kiedyś tak bardzo pospolite w naszym kraju. To rasa polska czerwona, prawdziwy relikt.
 

Jeszcze w latach 60. ub. wieku bydło rasy polskiej czerwonej było w prawie każdej zagrodzie. Ostatecznie wyparło je jednak sprowadzane do kraju bydło rasy holsztyńsko-fryzyjskiej, czarno białe, o większej wydajności mlecznej. Władza ludowa borykając się z niedostatkiem żywności w PRL koniecznie chciała zwiększyć produkcję mleka, więc tradycyjna polska rasa krów po ponad 200 latach obecności w polskiej zagrodzie poszła w odstawkę. A jeszcze w okresie międzywojennym polskie bydło czerwone stanowiło 25 proc. całej krajowej populacji bydła. Wyróżniano aż trzy odmiany tej rasy: podgórską, dolinową i śląską, z których dwie ostatnie już nie istnieją.

 

***

 

Bydło polskie czerwone jest doskonale przystosowane do trudnych warunków bytowania i odznacza się innymi właściwościami cechującymi populacje pierwotne: odpornością na choroby (szczególnie na gruźlicę bydlęcą i białaczkę), dobrym zdrowiem, długowiecznością, bardzo dobrą płodnością, lekkimi porodami, dużą żywotnością cieląt i łatwością ich odchowu oraz wysoką wartością biologiczna mleka.

 

Istotne znaczenie miało niegdyś doskonałe przystosowanie się tej rasy do trudnych warunków środowiska, jej mała wybredność w doborze pasz, czasowe ograniczanie wydajności mlecznej krów umożliwiające przetrwanie im sezonowych niedoborów paszowych oraz dość szybkie regenerowanie utraconej kondycji. Zwierzęta mają silne nogi i mocne racice a mleko wyróżnia się wysoką zawartością tłuszczu, białka i suchej masy, wysoką wartością biologiczną oraz wielką przydatnością do celów serowarskich.

 
 

***

 

Jednak w socjalistycznej Polsce nie jakość mleka była ważna lecz jego ilość. Z tego względu w roku 1969 władze administracyjne kierujące hodowlą zadecydowały o przeznaczeniu większości obszarów zasiedlonych przez polskie bydło czerwone pod hodowlę rasy czarno-białej i czerwono-białej. Oznaczało to kres ponad stuletniej pracy hodowlanej nad bydłem polskim czerwonym, którego występowanie ograniczono wówczas do zaledwie trzech powiatów Małopolski.

 

Na szczęście w tzw. dekadzie Gierka (lata 70-te) na terenie ówczesnego woj. nowosądeckiego utworzono rejon zachowawczy hodowli bydła polskiego czerwonego obejmujący prawie 55 tys. krów. Rolnicy utrzymujący wyłącznie krowy tej rasy otrzymywali nawet dotację równoważącą 100 l mleka od sztuki rocznie, mieli też zapewnione bezpłatne usługi inseminacyjne (lub krycie naturalne) oraz bezpłatną ocenę użytkowości. Działania te zapewniły ciągłość pracy hodowlanej w najtrudniejszym dla tej rasy okresie.

 

Niestety już za generała Jaruzelskiego, a dokładnie w roku 1982, wraz ze zniesieniem rejonizacji ras uległ likwidacji wspomniany rejon zachowawczy hodowli oraz zniesione zostały wszystkie formy pomocy dla hodowców. Spowodowało to dalszy spadek liczebności populacji tego bydła w wyniku wypierania go przez bardziej wydajne rasy oraz krzyżowania uszlachetniającego z importowanym bydłem czerwonym, głównie rasy angler.

 
 

***

 

Tak więc jeszcze pod koniec lat sześćdziesiątych było w kraju 2 mln sztuk polskiego bydła czerwonego a dziś z tej populacji zostało zaledwie 26 tysięcy krów, z czego tylko 1200 jest objętych oceną użytkowości mlecznej. Na potrzeby tej ostatniej grupy realizowane są jednak obecnie dwa programy hodowlane: program doskonalenia rasy pod względem cech produkcyjnych i program zachowania rasy w typie pierwotnym. Ochroną zasobów genetycznych objętych zostało 600 krów, na które ich właściciele otrzymują dotację do każdej krowy ocenianej, w ramach programów rolnośrodowiskowych. Dotacja stanowi wyrównanie utraconych przychodów z mniejszej ilości sprzedanego mleka, bo rasa polska czerwona nie należy do szczególnie wydajnych.

 

Dariusz Antoszczuk z Drażniewa (gmina Korczew) nie do końca się jednak z tym zgadza. Te krowy, które użytkuje, pod względem wydajności różnią się już od przedwojennych bo przecież nasze bydło było krzyżowane z rasami mlecznymi. Mówi, że ich wydajność przekracza 3800 l i sięga nawet 5500 l. Krowy nie są zresztą tanie - za sztukę płacił 4200 złotych a sprowadzić je musiał aż z Czarnego Dunajca, gdzie rasa jest zachowana i wciąż popularna. I gdyby cieliły się lepiej, miałby już wielu chętnych na zakup jałówek. Niestety z wcieleniami na razie nie jest dobrze, jak sądzi z powodu odmiennego żywienia, bo w górach krowy karmione były paszami treściwymi a on podaje im tylko pasze naturalne i kiszonkę.

 

***

 

Ponieważ bydło tej rasy objęte jest programem ochrony pan Antoszczuk otrzymuje rocznie 1140 złotych na jedną krowę (korzysta z dofinansowania ARiMR należnego z wejścia w program rolno-środowiskowy; warunkiem jest posiadanie co najmniej 4 szt. bydła tej rasy w stadzie). To całkiem sporo, dlatego chce powiększyć stado do przynajmniej dziesięciu sztuk.

 

Zainteresowanych informujemy, że umowę o uczestnictwie w programie ochrony rasy polskiej czerwonej zawiera się z Instytutem Zootechniki w Krakowie. Instytut wydaje również zaświadczenia o objęciu stada bydła polskiego czerwonego programem ochrony zasobów genetycznych.  Warunkiem uzyskania takiego zaświadczenia jest posiadanie stada co najmniej 4 krów polskich czerwonych wpisanych do ksiąg i objętych oceną wartości użytkowej. Z Instytutem Zootechniki zawiera się także umowę o uczestnictwo w programie ochrony zasobów genetycznych.

 

Tekst i foto Andrzej Dmowski

 
 

RAMKA

 

Program Ochrony Zasobów Genetycznych Zwierząt ma na celu odtworzenie i zachowanie populacji dawnego bydła czerwonego. Konieczność ochrony zasobów genetycznych tej rodzimej rasy wynika również z jej wartości dla narodowej kultury rolniczej; stanowi ona cenny materiał dla rolnictwa ekologicznego, nie tylko w znaczeniu biologicznym, ale także krajobrazowym i etnograficznym. Tkanka mięsna tej rasy jest drobno-włóknista, co w efekcie daje mięso kruche a jednocześnie soczyste. Dzięki specyficznej budowie tkanki mięsnej, "czerwona polska" może powrócić na rynek i do szerokiej hodowli jako źródło dobrej kruchej i soczystej wołowiny porównywalnej z argentyńską. Rasę objęto hodowlą zachowawczą. Prace hodowlane prowadzone są w kierunku poprawy wydajności mlecznej przy zachowaniu najcenniejszych cech tego typu bydła.

 

Wzorzec bydła polskiego czerwonego:

 

- typ użytkowy mięsno- mleczny

 

- wysokość w krzyżu zwierząt dorosłych: buhaje ok. 140 cm, krowy ok. 130 cm

 

- umaszczenie jednolite od czerwonego do ciemnoczerwonego; ciemne racice i nozdrza,

 

(dopuszcza się jasną śluzawicę), jasne rogi z ciemnymi końcami;

 

- cechy budowy: prawidłowo zbudowane nogi i racice, docelowo należy dążyć do poprawy

 

budowy wymienia;

 

- średnia wydajność mleczna populacji chronionej ok. 3500 kg za laktację przy zawartości tłuszczu 4,2-4,5 % i białka3,3-3,6%

 

Powyższy tekst należy do cyklu artykułów opisujących ginące rasy zwierząt gospodarskich i publikowanych w miesięczniku MODR „Wieś Mazowiecka”.

  • Mazowiecki Ośrodek Doradztwa Rolniczego

    Dyrektor MODR Warszawa: Sławomir Piotrowski
    Zastępca Dyrektora MODR Warszawa: Tomasz Skorupski

    ul. Czereśniowa 98, 02-456
    tel. 22 571 61 00 | fax. 22 571 61 01
    e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

    Godziny urzędowania: poniedziałek - piątek, 700 - 1500

  • MODR Warszawa Oddział Bielice

    Dyrektor Oddziału: Krzysztof Szumski

    Bielice 19, 96-500 Sochaczew 
    tel. 46 862 00 40 | fax.46 862 00 52
    e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

    Godziny urzędowania: poniedziałek - piątek, 700 - 1500

  • MODR Warszawa Oddział Ostrołęka

    Dyrektor Oddziału: Bogdan Bagiński

    ul. Targowa 4, 07-410 Ostrołęka,
    tel. 29 760 03 69 - fax. 29 769 49 53
    e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

    Godziny urzędowania: poniedziałek - piątek, 700 - 1500

  • MODR Warszawa Oddział Płock

    Dyrektor Oddziału: Wojciech Banaszczak

    ul. Zglenickiego 42 D, 09-411 Biała
    tel./fax: 24 269 77 00
    e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

    godziny urzędowania: poniedziałek - piątek, 700 - 1500

  • MODR Warszawa Oddział Poświętne w Płońsku

    Dyrektor Oddziału: Jarosław Grabowski

    ul. H Sienkiewicza 11, 09-100 Płońsk
    tel: 23 663 07 00, fax: 23 662 99 50
    e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

    Godziny urzędowania: poniedziałek - piątek: 700 - 1500

  • MODR Warszawa oddział Radom

    Dyrektor Oddziału: p.o. Marcin Kaca

    ul. Chorzowska 16/18, 26-600 Radom,
    tel./fax 48 365 02 06 wew. 104
    e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

    Godziny urzędowania: poniedziałek - piątek, 730 - 1530

  • MODR Warszawa Oddział Siedlce

    Dyrektor Oddziału: Józef Jan Romańczuk

    ul. Kazimierzowska 21, 08-110 Siedlce
    tel. 25 640 09 11, fax. 25 640 09 12
    e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

    Godziny urzędowania: poniedziałek - piątek, 700 - 1500

Copyright 2011 - 2020 MODR | Przeglądając stronę, akceptujesz naszą politykę prywatności.